Popmuziek als spiegel én megafoon van het publieke debat

Het Israëlische geweld in Gaza zet veel popartiesten ertoe aan zich uit te spreken voor de Palestijnen. Dit gebeurt in protestliederen, zoals het nummer Hind’s Hall van de Amerikaanse rapper Macklemore. In tekst, zoals de projectie van de leus ‘Free Palestine’ tijdens het optreden van dj-duo Job Jobse en KI/KI op festival Lowlands. Of door middel van uitspraken op het podium, waarvoor een lid van de Noord-Ierse rapgroep Kneecap zich zelfs moet verantwoorden voor de rechter.

“Het dominante verhaal van de popmuziekgeschiedenis is ook een verhaal van protest, weerstand en sociale verandering”, zegt universitair docent hedendaagse mediacultuur Melanie Schiller. Waarom is popmuziek zo’n belangrijk kanaal voor het publieke debat? En hoe ver kun je gaan als muzikant?

Van Sam Cooke tot Jimi Hendrix en van Doe Maar tot Pussy Riot: politiek protest in de popmuziek is van alle tijden. Zij zongen over de rassenscheiding in de VS, de oorlog in Vietnam, de kernwapenwedloop in de Koude Oorlog en de onderdrukking in Rusland. “Als je als popmuzikant authentiek wil zijn of politiek relevant, is het makkelijk om je te verbinden aan die geschiedenis van weerstand tegen die dominante orde”, zegt Schiller.

Dat veel artiesten zich nu verbinden aan het conflict in het Midden-Oosten, is niet gek, zegt de docent. “Popmuziek heeft zich vaak geïdentificeerd met de underdog en met degene met minder privileges. Dus die koppeling van Gaza en de popmuziekgeschiedenis, is een logische.”

Tegelijkertijd ziet Schiller dat artiesten zich op dit thema bijna gedwongen voelen een standpunt in te nemen. “Door niets te zeggen en geen uitspraken te doen, maak je ook een keuze en sta je al aan een kant.”

Optredens geschrapt

De felle toon waarop rapgroep Kneecap zich in dit debat mengt, valt niet overal waar ze optreden in goede aarde. Zo verbrak de Amerikaanse zakenwaarnemer van de groep alle banden nadat Kneecap de tekst ‘Fuck Israël, Free Palestine’ projecteerde op een scherm tijdens hun optreden op festival Coachella. In Hongarije kreeg de groep een inreisverbod van drie jaar vanwege antisemitisme en terreurverheerlijking. Daardoor ging hun optreden op het festival Sziget niet door. Ook in Duitsland zijn alle optredens van Kneecap geschrapt.

Bandlid Mo Chara staat in Londen zelfs terecht voor het overtreden van de Britse antiterrorismewetgeving. In november vorig jaar hield hij tijdens een concert een Hezbollah-vlag omhoog en riep daarbij “hup Hamas, hup Hezbollah”.

Later verklaarde de rapgroep Hamas en Hezbollah niet te steunen en de bandleden noemden het incident een “misstap”. Maar ze denken er niet aan te stoppen zich uit te spreken tegen Israël. “Hoe kun je hier terughoudend in zijn? Met meer dan 20.000 dode kinderen?”, zegt Mo Chara tegen Nieuwsuur.

In Bilbao, in het Spaanse Baskenland, was de rapgroep vorige maand juist wel welkom. “We hebben een sterke band met Baskenland. Met zijn geschiedenis van identiteit en cultuur en mensen die weerstand bieden en standhouden in eigen land”, zegt rapper Móglaí Bap:

Hoe een land omgaat met muzikanten die zich fel uitspreken in politieke kwesties, hangt af van de toon van het publieke debat in dat land, zegt Schiller. “Dus: wie wordt gezien als de underdog en wie als de dominante partij? En wat zijn de geaccepteerde posities in het publieke discours? Dat kan bijvoorbeeld afhankelijk zijn van de geschiedenis van een land.”

De leden van Kneecap verbinden het lot van de Palestijnen aan de geschiedenis van hun eigen land. Noord-Ierland was in de tweede helft van de vorige eeuw decennialang het strijdtoneel van het Ierse verzet tegen onderdrukking van de Britten.

‘Gevecht’

Popmuziek reageert niet alleen op sentimenten in de samenleving, het kan ook een aanjager zijn van sociale verandering, zegt Schiller. “Populaire muziek is een veld waarin onderhandeld wordt wat wij in de samenleving acceptabel vinden. Het is een soort gevecht over de verschillende posities in de maatschappij. Popmuziek is een heel vruchtbaar medium waarin dat gevecht kan plaatsvinden.”

Kneecap staat in september in Paradiso in Amsterdam. Die optredens gaan vooralsnog door, maar een veroordeling van Mo Chara zou daar verandering in kunnen brengen.

 Bron: NOS Cultuur-en-media